नेपालका धेरै भूगोलिक क्षेत्रमा युरेनियमको स्रोत भेटिने तथ्य सार्वजनिक भएको छ। माथिल्लो मुस्ताङको लोमान्थाङदेखि मकवानपुरका धियाल गाउँपालिका (विशेषगरी तीनभंगाले–कालोपानी), चिरुवा र चाँदे खोला, काठमाडौंको जगते, बझाङका सेनगढ, निम्लीगढ र देभलेक, लाङटाङ हिमाल आसपास, ककनीको पाँचमाने, मैलुङ खोला, शिवपुरीको टोखा, रसुवा र चरीकोट, सिन्धुलीको बुका खोला, अछामको बुरीगगां, चितवनको मरदार र पाँपा खोला, बैतडीका बागेगढ र सानीगढ, गोरङ्ग र बाजुराको कोदारी गढलगायत क्षेत्रहरुमा युरेनियम पाइने संकेतहरू रिपोर्टमा समेटिएका छन्।
युरेनियमलाई संसारका महँगो र रहस्यमय पदार्थमध्ये एक मानिन्छ। यो एउटा रेडियोधर्मी धातु हो जसले आणविक ऊर्जा उत्पादनदेखि लिएर वैज्ञानिक अनुसन्धान र, विगतमा, युद्धसम्बन्धी प्रविधिहरूमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। बढ्ता घना भएर पनि यसको उपयोगीता नै ठूलो छ — एक घन फिट युरेनियमको तौल करिब १,१०० किलो नाघ्न सक्छ।
प्राकृतिक युरेनियममा मुख्य रूपमा दुई आइसोटोप—युरेनियम-२३५ र युरेनियम-२३८—पाइन्छन्। तीमध्ये U-235 लाई आणविक विखण्डन (फिसन)का लागि सबैभन्दा उपयोगि मानिन्छ। ऐतिहासिक रूपमा, हिरोशिमामा प्रयोग गरिएको “लिटिल बोय” बममा U-235 नै प्रयोग भइरहेको थियो, र आजकाल आणविक ऊर्जा प्लान्टहरूले पनि बिजुली उत्पादनमा युरेनियमलाई इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्छन्।
युरेनियमको मूल्य यसको शुद्धता र संवर्धन (enrichment) स्तरमा निर्भर गर्दै अत्यन्तै फरक हुन्छ। सानो मात्रामा शुद्ध U-235 ले पनि परम्परागत इन्धनभन्दा लाखौं गुणा बढी ऊर्जा निकाल्न सक्छ—उदाहरणका लागि करिब १ किलोग्राम U-235 ले करिब १५ लाख किलोग्राम कोइला जलाउँदाเท जस्तै ऊर्जा उत्पादन गर्नसक्ने गणना गरिन्छ।
यो धातु पहिलोपटक १७८९ मा जर्मन रसायनशास्त्री मार्टिन हेनरिक क्लाप्रोथले पत्ता लगाएका थिए। युरेनियमसँग लामो समयसम्म सम्पर्क हुँदा स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम हुनसक्छ; उच्च मात्रामा रेडियोधर्मी पदार्थले मानव शरीरमा नोक्सान पुर्याउँछ।
धेरै विज्ञहरू भविष्यमा युरेनियमले विश्वको ऊर्जा सुरक्षामा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गर्छन्, तर यसको खोज, प्रयोग र व्यवस्थापनका विषयमा सुरक्षा, पर्यावरण र नीतिगत प्रश्नहरू पनि उत्तिकै जटिल छन्।